شب چله بعنوان بلندترین شب سال، برای ما ایرانیها پر از خاطره است؛ از زمان کودکی که انشای شب یلدا مینوشتیم تا جمع شدن فامیل، انداختن سفره شب یلدا، تزیین انار شب یلدا و گوش دادن به شعر و قصه زیر کرسی.
شب یلدا یا شب چله یکی از قدیمیترین جشنهای ایرانی است که مثل عید نوروز و چهارشنبهسوری از تاریخ و پیشینهی قدیم ایران به یادگار مانده. این شب از تمام شبهای سال بلندتر است و اجداد ما هر سال آن را جشن میگرفتهاند.
اگر میخواهید دربارهی هر چیزی که راجع به شب یلدا و تاریخچه شب یلدا یا همان شب چله وجود دارد اطلاع کامل پیدا کنید با این مقاله از ریسه گالری همراه ما باشید.
شب یلدا چیست؟ معنی شب یلدا
شب یلدا که به عنوان طولانیترین شب سال شناخته میشود در نیمکره شمالی مصادف با آخرین شب پاییز و آغاز زمستان است. این شب یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که با نام شب چله نیز شناخته میشود. واژه یلدا از زبان سریانی آمده و به معنای تولد است در فرهنگ ایرانی، این شب نماد تولد خورشید و آغاز روشنایی روزهای بلندتر است.
شب یلدا در تقویم ایرانی با شب اول دیماه و آخرین شب آذرماه همزمان میشود در این شب ایرانیان به جشن و شادمانی میپردازند و پیروزی نور بر تاریکی را گرامی میدارند این شب علاوه بر اینکه فرصتی برای گردهمایی خانوادههاست یک نماد از امید به بازگشت نور و زندگی دوباره در طبیعت است.
این جشن تنها در ایران برگزار نمیشود بلکه بسیاری از فرهنگهای باستانی نیز تغییر فصل و بلندتر شدن روزها را به عنوان نشانهای از زندگی و سرزندگی جشن میگرفتند یکی از مهمترین سنتهای شب یلدا خوردن هندوانه و انار است که در کنار دیگر خوراکیهای خاص این شب به جشن شب یلدا رنگ و طعم میبخشد.
امسال شب یلدا 1404 فرصتی است برای بازگشت به ریشههای فرهنگی ایرانیان و پاسداشت یکی از زیباترین سنتهای باستانی که همچنان در دل مردم زنده است. این شب فرصتی برای تجدید دیدار خانوادهها و دوستان و جشن گرفتن با خوراکیهای رنگارنگ و سنتی است.
شب چله چیست و چرا آن را جشن میگیریم؟
شب چله در حقیقت همان شب یلدا است چون از فردای این شب، چله بزرگ زمستان آغاز میشود به آن شب چله میگویند ایرانیان در زمانهای قدیم یک نوع تقویم کلی نگر هم داشتند این تقویم بیشتر در کارهای کشاورزی و دامپروری کاربرد داشت آنها دو موقع از سال را به نام چله میشناختند چله تابستان که از تیر شروع میشد و چله زمستان که از دیماه. چلهها هر کدام به دو دوره تقسیم میشدند چله بزرگ و چله کوچک چهل روز ابتدایی را چله بزرگ و بیست روزِ بعد را چله کوچک مینامیدند.
چله بزرگ زمستان که درست بعد از شب یلدا آغاز میشود؛ شروع زمستان است و شدت سرما در آن بیشتر است. چله بزرگ تا دهم بهمن طول میکشد پس از آن، چله کوچک شروع و تا اول اسفند ادامه دارد. شدت سرما در چله کوچک کمتر است و آسیب کمتری هم میرساند چهار روز پایان چله بزرگ و چهار روز آغاز چله کوچک را چهار چهار میگویند که نهایت شدت سرما در این مدت اتفاق میافتد.
چرا شب چله را جشن میگیریم؟
باورهای کهن ایرانی بر اساس اسطورهها و شناخت رویدادهای کیهانی شکل گرفته است روایتهای مختلفی از علت برگزاری جشن شب یلدا وجود دارد.
روایت اول؛ پیروزی روشنایی و نور بر ظلمت و تاریکی
در روزگاران باستان، زندگی مردم بر پایه کشاورزی و دامپروری بود و تأثیرات آب و هوا برایشان بسیار مهم محسوب میشد. مردم با مشاهده و تجربه، تغییرات مداوم شب و روز و فصلها را درک کرده بودند. بشرِ همیشه کنجکاو هم پس از کشف چگونگیِ وقوع یک رویداد به دنبال فلسفه و چرایی آنها میگردد.
آنها تأثیر نور و تاریکی و گرما و سرما را بر زندگیشان میدیدند از تأثیراتی که میگرفتند به این نتیجه رسیده بودند که نور، روز و خورشید، نماد آفریدگار و نیکی ست در مقابلِ آن، شب و سرما نشانههای اهریمن و پلیدی.
آنها از این مشاهدات به این باور رسیده بودند که شب و روز و روشنایی و تاریکی در یک جدال همیشگی به سر میبرند روزهای بلندتر نشانه پیروزی روشنایی و روزهای کوتاهتر نشانه غلبه تاریکی بود به این ترتیب آنها آخرین روز پاییز که بلندترین شب سال است جشن میگرفتند چرا که فردای آن روزها کمکم طولانیتر شده و آفریدگار بر اهریمن نور بر تاریکی پیروز میشود.
روایت دوم: شب تولد مهر و میترا (خورشید) و آغاز خلقت
آیین مهر یا میترائیسم در ایران قبل از دین زرتشتی رواج داشت این آیین برپایه پرستش میترا (مهر) قرار گرفته بود میترا از ایزدان هند و ایرانی است و از یک طرف نماینده عشق و محبت است و از طرفی واسطهی بستن پیمانهاست و عهد نگهداشتن و راستگویی را نمایندگی میکند. مهر همچنین داورِ میان جنگاوران بوده و دروغگویان و عهدشکنان را مجازات میکند و نماد این ایزد حلقه است که برخی ادعا میکنند پیشینه حلقه ازدواج به همین اسطوره میرسد و خورشید هم نماد ظاهری میترا ست.
مهرپرستان شب یلدا را شب تولد میترا (ایزد مهر) میدانستد اینگونه میپنداشتند که در شبی دراز و سرد ایزد مهر در یک غار گود و کم ارتفاع ظهور میکند و خورشید را به ارمغان میآورد در روایتی دیگر در این شب میترا به جهان بازمیگردد و ساعات روز را طولانی میکند و در نتیجه برتری خورشید پدیدار میشود.
بعضی بررسیها هم به این نتیجه رسیدهاند که در شب یلدا پیامبری متولد میشود و این تولد در سال ۵۱ پادشاهی اشکانیان که برابر با سال ۱۹۶ میلادی ست اتفاق میافتد. پیامبری که شب هنگام در دریا زاده میشود و او را دو دلفین از آب بیرون میآورند و در آیین مهر هم آب اهمیت ویژهای داشته است.
دربارهی نام ماههای آذر و دی اینطور میگویند: آذر (عنصرِ آتش)، ایزد یا فرشته مینویی را نمایندگی میکند. این ایزد در سنت زرتشتی و مهرپرستی مقدس و مهم محسوب میشده. آتشِ مقدس در آتشکدهها، جلوه همین ایزد است در مقابل، دی که آغاز زمستان است پلید و اهریمنی محسوب میشده دی در اصل همان دیو است که نام آن بر سردترین ماه زمستان گذاشته شده بنابراین آذر نماد اهورامزدا و دی نماد اهریمن است تقابل میان آتش، نور و تقدس با تاریکی و سرما و پلیدی.
برخی هم بر این باورند که نام ماه دی از آیین میترایی آمده است و به معنای دادار و خداوند است چرا که با شروع دی میترا بر اهریمن غلبه میکند.
در نگاه اول اینطور به نظر میرسد که شب زایش مهر باید در ماه مهر باشد یا در آفتابیترین روزهای سال! درست است که در آغاز سردترین روزهای سال قرار داریم اما منطق پشاین اسطوره آن را باورپذیر میکند. همان طولانیتر شدن روزها و کوتاه شدن شبها نشان از تولد دوباره خورشید دارد.
آداب و رسوم مهرپرستی پس از رایج شدن دین زرتشتی از بین نرفت بلکه جزئی از مراسم آنها شد. زرتشت، خدای بزرگ را اهورا مزدا نامید و ایزدان را به دو دسته اهورایی و دیوانی تقسیم کرد یکی از این ایزدانِ اهورایی، مهر (خورشید) بود. مهر از ایزدانِ نیک است و بخشی از اوستا به نام او (مهر یشت) ست در مهر یشت آمده است:
«مهر از آسمان با هزاران چشم بر ایرانی مینگرد تا او دروغی نگوید.»
تاریخچه شب یلدا
تاریخچهی شب یلدا به گذشتههای بسیار دور برمیگردد اما قدمت دقیقش مشخص نیست برخی باستانشناسان، تاریخ شب یلدا را هفت هزار ساله میدانند آنها به ظروف سفالی دوره پیش از تاریخ، استناد میکنند این ظروف دارای نقوش حیوانیِ ماههای ایرانی، مانند قوچ و عقرب هستند البته این نقوشِ در کتیبهها و یافتههای باستانشناسی کمیاباند اما باستانشناسان معتقدند میشود آیین مربوط به شب یلدا را تا هفت هزار سال قبل، ردیابی کرد.
با همهی اینها آنچه بهعنوان شب یلدا رسمیت یافته به حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد برمیگردد. یلدا در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان وارد شده است. تقویمی که برگرفته از گاهشماری بابلیها و مصریها ست.
تاریخچه شب یلدا در ایران باستان
شب یلدا به دوران باستان و جشنهای ایرانیان پیش از اسلام باز میگردد این شب در واقع ارتباط نزدیکی با جشنهای مهرگان و جشنهای کشاورزی ایرانیان باستان داشت.
در شب یلدا خورشید به پایینترین نقطه خود در آسمان میرسید و از فردای آن شب روزها به تدریج بلندتر میشدند. این تغییر در طولانیترین شب سال برای ایرانیان باستان نمادی از پیروزی نور بر تاریکی و آغاز روزهای روشنتر و گرمتر بود به همین دلیل، شب یلدا به عنوان جشنی برای گرامیداشت این تحول طبیعی و دگرگونی در چرخه طبیعت برگزار میشد.
در واقع، این شب نماد امید و زندگی دوباره در طبیعت است که از گذشتههای دور تا به امروز در فرهنگ ایرانیان زنده مانده و به یکی از مهمترین جشنهای سالانه تبدیل شده است. ایرانیان با برگزاری مراسم مختلف مانند خواندن اشعار، خوردن خوراکیهای مخصوص و گردهماییهای خانوادگی این شب را جشن میگیرند و همچنان به معنای کهن آن پایبند هستند.
تاریخچه شب یلدا در دوره ساسانیان
در دوره ساسانیان (حدود 224 تا 651 میلادی) شب یلدا جایگاه ویژهای پیدا کرد و به یکی از مهمترین جشنهای مذهبی تبدیل شد. ایرانیان در این دوره، شب یلدا را با شکوه بیشتری جشن میگرفتند و با برگزاری مراسمی چون سفرهآرایی، خواندن اشعار و خوردن خوراکیهای مخصوص مانند هندوانه و انار به استقبال زمستان میرفتند در این زمان شب یلدا نه تنها به عنوان یک جشن طبیعی و فصلی بلکه به عنوان نمادی از تولد نور و تجدید حیات نیز در نظر گرفته میشد.
ایرانیان در این شب با باور به این که خورشید از پایینترین نقطه آسمان به سمت بالا حرکت میکند به جشن میپرداختند و این را نشانهای از پیروزی نور بر تاریکی میدانستند بنابراین شب یلدا در دوره ساسانیان به نمادی از امید و زندگی دوباره تبدیل شد.
تاریخچه شب یلدا در دوران اسلامی
پس از فتوحات اسلامی و ورود اسلام به ایران شب یلدا همچنان به عنوان یکی از جشنهای مهم ایرانی در فرهنگ مردم باقی ماند با این حال این جشن تحت تأثیر فرهنگ اسلامی قرار گرفت و به مرور زمان با آداب و رسوم جدید و مناسبات دینی همآهنگ شد در دوران اسلامی خواندن قرآن، گرفتن فال حافظ و دعا کردن برای سال نو به آداب شب یلدا افزوده شد.
این تغییرات دینی و فرهنگی هرچند شب یلدا را از جنبههای پیشین خود تغییر داد اما مفاهیم اصلی این جشن یعنی جشن نور و زندگی و همبستگی خانوادگی همچنان به قوت خود باقی ماند و ایرانیان این شب را به همان شکوه و با همان معنای قدیمی جشن میگرفتند.
تاریخچه شب یلدا در دوران معاصر
امروزه شب یلدا یا شب چله همچنان یکی از مهمترین و محبوبترین جشنهای ایرانی است که در هر خانهای با گرمترین مراسم خانوادگی و بزرگداشت آداب سنتی برگزار میشود در عصر معاصر این شب به عنوان یک جشن خانوادگی و دوستانه شناخته میشود که افراد خانواده در کنار هم جمع میشوند و به خوردن میوههای خاص شب یلدا مانند هندوانه و انار میپردازند و حتی بعضی از بانوان از زیورآلات به شکل انار استفاده میکنند.
همچنین در این شب ایرانیان به فال حافظ گوش میدهند و از گفتگوهای دوستانه و صمیمی لذت میبرند. شب یلدا در دوران معاصر علاوهبر فرصتی برای جشن گرفتن و گرامیداشت سنتها به نمادی از تقویت پیوندهای خانوادگی و ایجاد لحظاتی شاد و مملو از محبت تبدیل شده است.
شب یلدا کی هست
شب یلدا که در آخرین شب پاییز و نخستین شب زمستان قرار دارد یک جشن کهن ایرانی است که در تقویمهای مختلف بسته به موقعیت نجومی و تغییرات فصلی تاریخ خاصی به خود اختصاص میدهد. این شب که نمادی از پیروزی نور بر تاریکی و آغاز روزهای بلندتر است، در تقویمهای مختلف مانند تقویم جلالی و تقویم میلادی (تقویم جهانی) تاریخ ویژهای دارد که با تغییرات نجومی و فصلی مرتبط است در این متن به تاریخچه شب یلدا در تقویمهای مختلف و اهمیت آن در فرهنگها پرداخته میشود.
شب یلدا چندمه در تقویم جلالی
تقویم جلالی یا تقویم هجری شمسی که پایهگذاری آن به دوره شاهان ساسانی و در دوران پادشاهی جلالالدین شاه بازمیگردد در ایران به عنوان تقویم رسمی شناخته میشود این تقویم بر اساس حرکت خورشید و دوران سال تنظیم شده و شب یلدا همیشه در آخرین شب پاییز (30 آذر) و در اولین شب زمستان (1 دی) قرار دارد در این تقویم طول شب به بیشترین مقدار خود میرسد و خورشید به نقطه انقلاب زمستانی میرسد که این امر برای ایرانیان نمادی از تولد دوباره خورشید و شروع روزهای بلندتر است در واقع شب یلدا در تقویم جلالی جشن آغاز روند افزایش طول روزها و بازگشت نور به طبیعت است.
شب یلدا چه روزی است در تقویم میلادی (تقویم جهانی)
در تقویم میلادی یا تقویم جهانی شب یلدا معمولاً در تاریخ 21 یا 22 دسامبر (30 آذر یا 1 دی) قرار میگیرد. این تاریخ نشاندهنده انقلاب زمستانی در نیمکره شمالی است زمانی که خورشید در پایینترین نقطه خود نسبت به افق قرار میگیرد و شب طولانیترین مدت را به خود اختصاص میدهد در تقویم میلادی این شب دقیقاً با تغییر فصول و تغییرات نجومی تطابق دارد و از همین رو برای بسیاری از مردم در سراسر جهان به عنوان شب تولد خورشید و جشن نور شناخته میشود این شب نماد پایان تاریکی و آغاز دورهای از روزهای بلندتر و تابش بیشتر نور خورشید است.
تفاوتهای تقویم جلالی و میلادی در شب یلدا
اگرچه شب یلدا در تقویمهای جلالی و میلادی از نظر تاریخ تقریبی مشابه است اما تفاوتهایی میان آنها وجود دارد به عنوان مثال در تقویم جلالی تاریخ دقیق شب یلدا بر اساس موقعیت خورشید و انقلابهای فصلی محاسبه میشود و معمولاً در 30 آذر میافتد در حالی که در تقویم میلادی این شب همیشه در 21 یا 22 دسامبر قرار دارد اما این تاریخ هر سال کمی تفاوت دارد. دلیل این تفاوتها به دلیل سیستمهای مختلف محاسبه زمان و سال در هر دو تقویم است که ممکن است باعث تغییرات اندکی در تاریخ دقیق شب یلدا در هر سال شود.
شب یلدا امسال (شب یلدا ۱۴۰۴)
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که تاریخ شب یلدا امسال چه روزی است؟ در پاسخ باید گفت که شب یلدا در سال 1404 هجری شمسی برابر با یکشنبه30 آذر 1404 خواهد بود. این شب، که طولانیترین شب سال است، همیشه در تقویم شمسی در تاریخ 30 آذر قرار دارد و به عنوان آغاز فصل زمستان در ایران جشن گرفته میشود.
شب یلدا و نمادهای آن: از خورشید تا طولانیترین شب سال
شب یلدا با خود نمادهایی از نور و زندگی به همراه دارد و از زمانهای قدیم تا به امروز هر عنصر و فعالیت در این شب به نوعی با این مفهوم در ارتباط است در اینجا به برخی از مهمترین نمادهای شب یلدا میپردازیم.
خورشید و تولد دوباره
اولین نماد مهم شب یلدا خورشید است در واقع، یلدا به معنای تولد خورشیداست چرا که در این شب خورشید به پایینترین نقطه خود نسبت به افق میرسد و از آن به بعد روزها به تدریج طولانیتر و شبها کوتاهتر میشوند. این تغییر در بسیاری از فرهنگها نمادی از بازگشت نور و امید به شمار میرود ایرانیان با جشن گرفتن این شب تولد دوباره خورشید را گرامی میدارند و با برگزاری مراسم این تغییر فصلی را به عنوان نمادی از پیروزی نور بر تاریکی و آغاز روزهای روشنتر جشن میگیرند.
هندوانه و انار: نمادهای زندگی و سلامت
در شب یلدا خوراکیهایی خاص همچون هندوانه و انار از جمله نمادهای مهم به شمار میروند. هندوانه شب یلدا با رنگ قرمز خود نماد زندگی، سلامت و سرزندگی است چرا که رنگ قرمز در بسیاری از فرهنگها به عنوان رنگ انرژی و زندگی شناخته میشود. هندوانه به عنوان یکی از مهمترین میوهها در این شب نمادی از انرژی و شادابی است. از سوی دیگر انار نیز نماد باروری و خوشبختی است دانههای انار که به فراوانی و تنوع تقسیم میشوند نشانگر فراوانی نعمتها و شانس در زندگی هستند و به نوعی به افزایش امید و سعادت در سال جدید اشاره دارند.
فال حافظ: ارتباط با گذشتگان و پیوند فرهنگی
یکی دیگر از نمادهای مهم شب یلدا فال حافظ است در این شب ایرانیان به رسم سنتی خود از کتاب حافظ برای گرفتن فال استفاده میکنند این عمل نماد ارتباط با گذشتگان و دانش باستانی است که در آن افراد به دنبال راهنمایی و پیشگوییهای حافظ برای سال آینده میگردند در حقیقت فال حافظ نمادی از امید به آینده و تداوم فرهنگی است که نسلها آن را حفظ کردهاند این سنت باعث میشود که شب یلدا به یک شب معنوی و فرهنگی تبدیل شود که در آن، ایرانیان به آینده خود نگاه میکنند و از پیشگوییهای حافظ برای راهنمایی در تصمیمات آینده بهره میبرند.
رسوم شب یلدا و جشنها: دورهمی و اتحاد خانوادگی
جمع شدن خانوادهها و دوستان در کنار هم از دیگر نمادهای شب یلدا است این شب فرصتی است برای تجدید پیوندهای خانوادگی و گرامیداشت اهمیت ارتباطات انسانی. ایرانیان در این شب به خوردن خوراکیهای مخصوص، گفتن داستانهای قدیمی و برگزاری مراسم جشن میپردازند از طریق این دورهمیها، افراد با یکدیگر به گفتگو و شادمانی میپردازند و اتحاد و همبستگی خود را تقویت میکنند شب یلدا همچنین فرصتی است برای یادآوری اهمیت بودن در کنار خانواده و دوستان و ارزشهای اجتماعی که در طول سالهای گذشته ترویج شدهاند.
شب یلدا: نماد نور، زندگی و امید
در نهایت، شب یلدا با نمادهایی چون خورشید، هندوانه، انار، فال حافظ و دورهمیها به عنوان جشنی از نور، زندگی و امید شناخته میشود این شب با گذشت زمان همچنان در فرهنگ ایرانی به عنوان فرصتی برای جشن گرفتن زندگی و طبیعت باقی مانده است. ایرانیان همچنان از این شب به عنوان فرصتی برای یادآوری پایداری نور در برابر تاریکی و شروعی نو بهره میبرند.
جشن شب یلدا و مراسم آن
شب یلدا با تمام ویژگیهای خاص خود علاوهبر یک جشن فصلی، فرصتی برای تجدید پیوندهای خانوادگی، پاسداشت فرهنگ و آداب کهن ایرانی و نیز نماد امید و زندگی است در اینجا به برخی مراسم شب یلدا و آداب ویژه آن میپردازیم که نه تنها برای ایرانیان بلکه برای فرهنگهای مختلف دارای اهمیت زیادی هستند.
جمع شدن خانوادهها دور هم
یکی از مهمترین ویژگیهای شب یلدا گردهمایی خانوادهها است در این شب، اعضای خانوادهها و حتی دوستان به خانه بزرگترها یا به خانههایی که پذیرای میهمانان هستند میروند تا با یکدیگر این شب را جشن بگیرند. این جمعها معمولاً با حضور چندین نسل از یک خانواده همراه است که خود نماد پیوند نسلی و اهمیت اتحاد خانوادهها در فرهنگ ایرانی است این دورهمیها فضای صمیمی و گرمی ایجاد میکند که در آن، افراد به گفتوگو، شادی و مرور خاطرات میپردازند.
چیدن سفره شب یلدا
چیدن سفره شب یلدا یکی از آداب پررنگ این شب است سفره شب یلدا شامل میوههای خاص این شب مانند هندوانه، انار، خرما، گردو و پسته است. هندوانه نماد گرما و تابش نور و انار به نشانه سرزندگی و برکت است. در کنار این میوهها برخی نیز آجیل شب یلدا و حلوا را به سفره اضافه میکنند. چیدن سفره جزو آداب مهمی است که در آن توجه به رنگها و تزئینات سفره هم اهمیت دارد زیرا این جزئیات نماد شادابی و طراوت زندگی است.
فال حافظ شب یلدا
یکی از معروفترین آداب شب یلدا، فال حافظ گرفتن است این سنت که در سراسر ایران رواج دارد به این صورت است که افراد کتاب حافظ را باز میکنند و با نیت پاک یکی از اشعار حافظ را میخوانند در این شب شعر حافظ به عنوان یک نشانه از پاسخ به سوالات زندگی یا پیشگویی برای آینده تلقی میشود. این عمل برای بسیاری از ایرانیان به ویژه در شب یلدا یک رسم فرهنگی و معنوی است که به ارتباط با گذشته و فرهنگ ایرانی عمق میبخشد.
شعر شب یلدا
در بسیاری از مناطق ایران خواندن شعر و داستان یکی از رسوم شب یلدا است در این شب بزرگترها به تعریف داستانهای کهن و شعرخوانی میپردازند و جوانترها را با قصههای قدیمی آشنا میکنند این داستانها معمولاً پیرامون نور، تاریکی و نمادهای مربوط به شب یلدا است شعرخوانی و قصهگویی در این شب نقش مهمی در حفظ فرهنگ و هویت ایرانی دارند و به تقویت پیوندهای خانوادگی کمک میکنند.
پختن غذاهای خاص شب یلدا
در شب یلدا غذاهایی خاص و سنتی در بسیاری از خانوادهها تهیه میشود یکی از محبوبترین غذاها آش شب یلدا است که بسته به منطقه و ذائقه ممکن است با سبزیجات خاص یا گوشت درست شود علاوه بر این شیرینیهای خانگی مانند کیک، باقلوا و کلوچه هم جزو خوراکیهای مرسوم در این شب هستند. پختن غذاهای خاص به عنوان نمادی از غذاهای خانگی و صمیمیت خانوادگی در این شب به شمار میرود و به جشن شب یلدا معنای بیشتری میبخشد.
شبنشینی و سرگرمیهای شب یلدا
شب یلدا در بسیاری از خانوادهها به یک شب سرگرمی و بازی تبدیل میشود در این شب بازیهایی همچون پانتومیم، حدس کلمه، تخته نرد یا حتی شطرنج برای سرگرمی اعضای خانواده برگزار میشود این بازیها باعث تقویت روابط خانوادگی و یادآوری خاطرات خوب میشوند و فضایی پرانرژی و مفرح ایجاد میکند که به شادی و وحدت میان اعضای خانواده کمک میکند.
شمع روشن کردن
در برخی از مناطق ایران مردم در شب یلدا شمعهای زیادی رون مکنند تا نمادی از نور در برابر تاریکی باشد. شمع روشن کردن در این شب به نشانه آغاز بازگشت نور و روزهای بلندتر است این عمل علاوه بر زیبایی بصری، معنای امید و آرامش را نیز در دل خود دارد شمعها در این شب به نمادی از روشنایی در برابر ظلمت تبدیل میشوند و فضایی دلنشین و معنوی ایجاد میکنند.
لباسهای مخصوص شب یلدا
در برخی از مناطق ایران مردم برای شب یلدا لباسهای خاص و شاد میپوشند که این لباسها بیشتر به رنگهای قرمز و سبز هستند چرا که این رنگها نمادی از حرارت و زندگی و سرسبزی و خوشبختی به شمار میآیند در این شب همچنین پوشیدن لباسهای فاخر و سنتی جزو آداب رایج است این لباسها به ایجاد فضایی شاد و رنگارنگ در شب یلدا کمک میکنند و مراسم را به جشنی متمایز تبدیل میکنند.
هدیه دادن
در شب یلدا هدیه دادن از دیگر رسوم مرسوم است مردم به ویژه در بین خانوادهها به یکدیگر هدیههای کوچک میدهند این هدایا معمولاً شامل میوههای خشک، شیرینی یا شمعهای رنگی است. هدیه دادن در این شب به نوعی آرزوی خوشبختی و شادی برای دیگران است و نشان از محبت و علاقه میان اعضای خانواده و دوستان دارد.
هدیه شب یلدا برای عروس
یکی از سنتهای جذاب و دوستداشتنی شب یلدا رسم شب یلدا برای عروس است برای عروسها این شب میتواند بهانهای عالی برای دریافت هدیهای خاص و زیبا باشد که همیشه یادآور لحظات شیرین این شب خاص باشد یکی از بهترین انتخابها برای هدیه شب یلدا به عروس خرید زیورآلات مناسب شب یلدا است.
البته دستبند طلا زنانه ظریف، گردنبند طلا زنانه و گوشواره طلا زنانه با طراحی خاص همه میتوانند جزء یادگاریهای ارزشمند برای عروس خانمها باشند برای شب یلدا میتوانید زیورآلاتی انتخاب کنید که رنگهای آن با فضای این شب هماهنگ باشد مثلاً از زیورآلات و اکسسوری های با رنگ قرمز و سبز استفاده کنید که نماد زندگی و سرسبزی هستند همچنین انتخاب زیورآلات با سنگ های قیمتی مانند یاقوت و زمرد میتواند به عنوان هدیهای خاص و معنوی برای این شب در نظر گرفته شود.
فال حافظ شب یلدا: از کجا شروع شد؟
فال حافظ یکی از آداب معروف شب یلدا است که در بسیاری از خانوادهها در سراسر ایران برگزار میشود این رسم که با نام فال گرفتن شناخته میشود در شب یلدا برای پاسخ به سوالات و آرزوهای زندگی و بهویژه در پی جلب برکت و خوشبختی برگزار میشود اما این سوال مطرح میشود که فال حافظ شب یلدا از کجا آغاز شده است و چه تاریخی دارد؟
تاریخچه فال حافظ
حافظ شیرازی یکی از بزرگترین شاعران ایرانی در قرن چهاردهم میلادی زندگی میکرد و اشعار او در طول قرنها به عنوان یک میراث فرهنگی گرانبها در ایران و جهان شناخته شدهاند. شعرهای حافظ سرشار از معانی عمیق، فلسفی و عرفانی است که در قالبهای مختلفی مانند عشق، حکمت، زندگی و دنیا نگاشته شدهاند. فال حافظ از جمله سنتهای ایرانی است که ریشه در باورهای روحانیت و دعا دارد و به عنوان یک روش برای دریافت پاسخهای معنوی یا پیشبینی آینده مورد استفاده قرار میگیرد.
این سنت که در آن کتاب حافظ بهعنوان ابزارِ پاسخ به سوالات زندگی مورد استفاده قرار میگیرد از سدههای میانه آغاز شد و در دوران صفویان به اوج خود رسید در آن زمان ایرانیان اعتقاد داشتند که با گشودن کتاب حافظ و خواندن یکی از اشعار او میتوانند الهامهای معنوی یا پاسخهای الهی را دریافت کنند این رسم در واقع بازتابی از باورهای معنوی و جستجوی نشانههای معنوی از طرف افراد برای هدایت به سمت آینده بهتر بود.
چرا فال حافظ در شب یلدا؟
شب یلدا به عنوان طولانیترین شب سال زمانی است که ایرانیان از گذشته برای بررسی آینده و امید به روزهای روشنتر به دعا و فالگیری روی میآوردند در شب یلدا ایرانیان با گرفتن فال حافظ به دنبال نشانههایی از آینده بهتر، شادکامی و برکت هستند. این رسم در شب یلدا به خاطر اینکه ایرانیان از قدیم به دنبال پاسخهای الهی و آرزوهای خوشبختی در این شب بودهاند بسیار رایج شده است.
شب یلدا به دلیل نمادهای روشنایی و تغییر فصل فرصتی است برای تجدید امید و آغاز یک دوره جدید و فال حافظ به عنوان یک سنت معنوی به کمک این انرژی و امید میآید با گرفتن فال حافظ در این شب ایرانیان به دنبال پیامی از آینده هستند تا سال نو را با خوشبختی و برکت آغاز کنند.
فال حافظ در شب یلدا چگونه انجام میشود؟
در شب چله زمانی که خانوادهها و دوستان دور هم جمع میشوند کتاب حافظ را به دست میگیرند و به نیت پاسخ به سوالات زندگی یا آرزوهای شخصی کتاب را باز میکنند در این شب معمولاً بزرگترها یا افراد مسنتر خانواده فال میگیرند و شعر حاصل از فال به همه حاضرین خوانده میشود این شعر بهعنوان یک نوع پند و اندرز یا پاسخ به سوالات برای فرد نیتکننده تلقی میشود این رسم در میان جوانترها به ویژه در شب یلدا بسیار محبوب است و به نوعی تبدیل به یک سرگرمی خانوادگی و راهی برای نزدیکتر شدن به فرهنگ ایرانی شده است.
فال حافظ در شب یلدا نه تنها فرصتی برای ارتباط معنوی با اشعار حافظ است بلکه به عنوان یک سنت فرهنگی برای نزدیکی اعضای خانواده و تلطیف فضای شب یلدا نیز به شمار میرود با هر بار باز کردن کتاب حافظ و شنیدن شعرهای آن، به نوعی به جستجوی نیکی، محبت و آینده روشنتر پرداخته میشود.
آداب و رسوم و سنت های شب یلدا در شهرهای مختلف ایران
شب یلدا هر شهر و منطقه در ایران ویژگیها و آداب خاص خود را برای این شب دارد در ادامه این مقاله به بررسی آداب و رسوم شب یلدا در برخی از شهرهای مختلف ایران میپردازیم.
تهران: دورهمیهای خانوادگی و شعرخوانی
در پایتخت ایران شب یلدا معمولاً با جمع شدن اعضای خانواده در کنار یکدیگر آغاز میشود در تهران، مردم به ویژه در شب یلدا به گرفتن فال حافظ علاقه دارند و این سنت در میان تهرانیها بسیار رایج است همچنین در این شب خواندن اشعار حافظ و گاهی نیز خواندن اشعار شعرای دیگر ایران همراه با موسیقی سنتی از جمله آداب مرسوم است علاوه بر این خوردن هندوانه، انار، پسته و تخمه در شب یلدا در تهران بسیار معمول است در مجموع تهرانیها شب یلدا را با یک دورهمی خانوادگی و فرهنگی پر از شعر و موسیقی جشن میگیرند.
شیراز: جشنهای حافظخوانی و سفرهآرایی
در شیراز،شهر حافظ، شب یلدا به گونهای ویژه برگزار میشود. مردم شیراز در این شب به فال حافظ و شعرخوانی حافظ توجه ویژهای دارند. سفره یلدا در شیراز معمولاً با میزان زیادی انار، هندوانه، خرما و سایر میوههای فصلی مزین میشود. یکی از ویژگیهای منحصربهفرد شب یلدا در شیراز، حضور موسیقی زنده و رقصهای سنتی است که حال و هوای خاصی به جشن میبخشد در این شب مردم شیراز با برگزاری جشنهایی پرشور نه تنها به یاد حافظ بلکه بهخاطر گرامیداشت فرهنگ و هنر ایرانی نیز شب یلدا را جشن میگیرند.
کرمان: شب یلدای پر از خوراکیهای محلی
در کرمان شب یلدا با مراسمی ساده ولی پر از رنگ و تنوع جشن گرفته میشود در این شب میوههای خشک مانند برگه زردآلو، آلو و پسته همراه با هندوانه و انار جزء خوراکیهای اصلی سفره یلدا هستند. مردم کرمان به ویژه در این شب به گفتگو و حکایتخوانی علاقه دارند یکی دیگر از آداب شب یلدا در کرمان پختن حلوای شب یلدا است که طعم خاصی دارد و در این شب میان خانوادهها تقسیم میشود این رسم در کرمان به جشن شب یلدا عمق فرهنگی میبخشد و در کنار خوردن خوراکیهای خوشمزه، فضایی صمیمی و گرم ایجاد میکند.
تبریز: آداب شب یلدا با طعم آذری
در تبریز شب یلدا با آداب خاص خود و به صورت کاملاً خانوادگی جشن گرفته میشود در این شب علاوه بر هندوانه و انار، مردم تبریز معمولاً دستسازههای مخصوص خود مانند نقل و شیرینیهای محلی را به سفره یلدا میآورند و خانوادهها دور هم جمع میشوند و گاهی با شعرخوانیهای محلی و داستانسرایی وقت میگذرانند. یکی از رسوم معروف در تبریز در شب چله، پختن آش یلدا است که در کنار خانواده میل میشود و نشان از فرهنگ غذایی غنی این منطقه دارد.
مشهد: دعا و نیایش در شب یلدا
در مشهد، شب یلدا با دعا و نیایش همراه است بسیاری از مردم مشهد در این شب به زیارت بارگاه امام رضا (ع) میروند و برای سلامتی و برکت در زندگی خود دعا میکنند همچنین در این شب، پختن خوراکیهای خاص همچون کباب و خورشهای سنتی در کنار هندوانه و انار برای پذیرایی از مهمانان بسیار رایج است مردم مشهد در شب یلدا معمولاً به خواندن اشعار و حکایتگویی نیز علاقه دارند و فضای معنوی خاصی را برای جشن ایجاد میکنند.
یزد: شب یلدا و حکایتهای سنتی
در یزد شب یلدا با حکایتگویی و شعرخوانی در کنار خانوادهها جشن گرفته میشود. مردم یزد معمولاً در این شب پسته، تخمه، کشمش و خرما را بر سفره یلدا میگذارند و همراه با خانواده و دوستان به گفتگو و یادآوری خاطرات میپردازند و برخی از مردم یزد فال حافظ گرفته و سعی میکنند از معانی شعرهای حافظ بهره ببرند. این رسم در یزد به عنوان یکی از آداب معنوی و فرهنگی شب یلدا شناخته میشود که همچنان در میان مردم این شهر زنده است.
اصفهان: جشنهای خانوادگی با سنتهای خاص
در اصفهان، شب یلدا به طور معمول با جمع شدن خانوادهها در کنار هم و سفرهآرایی جشن گرفته میشود و در این شب، پسته، فندق، خرما، هندوانه و انار جزء اصلیترین خوراکیها هستند. یکی از آداب ویژه اصفهانیها در شب یلدا، پختن حلیم یلدا است که در کنار سایر خوراکیها سرو میشود. مردم اصفهان در این شب به شعرخوانی و خواندن کتابهای کهن علاقه دارند و این سنتها را همچنان حفظ کردهاند. این مراسم به نوعی از اهمیت فرهنگی و معنوی شب یلدا در این شهر حکایت میکند.
فلسفه خوراکیهای سفره شب یلدا
در شب یلدا خوراکی و میوههای ویژهای خورده میشد که انتخاب هر یک فلسفه و نمادی را دربردارد از جمله این خوراکیها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
انار: خوردن انار را میتوان یکی از قدیمیترین آداب شب یلدا دانست. انار به عنوان میوه خدایان شناخته میشده و نمادی از برکت، شادی و زایش است. انار در میان سفره شب یلدا، خورشید و غلبه نور بر تاریکی را تداعی میکند.
هندوانه: هندوانه را میتوان مهمترین میوه شب یلدا دانست که یادآور خورشید و نمادی از تابستان است. پیشینیان بر این باور بودهاند که خوردن هندوانه در شب یلدا به واسطه اینکه یک میوه تابستانی است نمیگذارد در فصل سرد زمستان، سرما و بیماری بر آنها غلبه کند برخی از مردم معتقدند که هندوانه نشانه پیشرفت و آبادانی بوده و برخی قرمزی آن را نماد دوستی، عشق و آسودگی میدانستند در برخی موارد نیز مردم بر این باور بودهاند که گرد بودن هندوانه نماد کره زمین و زندگی بوده، سفیدی پوست آن نماد صلح است و دانههای آن نشانهای از تولید مثل و زایش خواهد بود.
آجیل: از دیگر خوراکیهایی که جزو کهنترین رسومات شب یلدا محسوب میشود میتوان به آجیل شب یلدا متشکل از پسته، گردو، بادام و فندق و در برخی موارد میوههای خشک مثل انجیر و مویز اشاره کرد که در دوران باستان از خوراکیهای جشنها و ولیمهها بوده و در سفره شب یلدا به نشانه بهار و تابستانی پربرکت قرار داده میشده است.
شیرینی: از جمله قدیمیترین خوراکیهایی سفره شب یلدا میتوان به شیرینی به ویژه شیرینیهای سنتی از جمله پشمک، قطاب و باسلوق اشاره کرد که میتواند نمادی از شیرینکامی و خوشی باشد.
علاوه بر خوراکیهای نام برده برخی از میوهها و خوراکیها نیز بعدها به سفره یلدا اضافه شدهاند که از جمله آنها میتوان به سیب، انگور، لبو، کدو حلوایی، خرمالو، ازگیل و … اشاره کرد. نکته مهم در رابطه با میوههای انتخاب شده برای شب یلدا این بوده که این میوهها غالبا رنگ قرمز و نارنجی دارند که به نوعی یادآورد حرارت و گرمای خورشید و روشنیبخشی آن پس از یک شب طولانی هستند.
کلام آخر
در این مطلب در مورد شب یلدا و مراسم آن توضیحات کاملی ارائه دادیم در آخر هم لازم است یادآوری کنیم که با نزدیک شدن به مراسم های خاص مثل شب چله برای ما ایرانی ها هدیه دادن و هدیه گرفتن اهمیت زیادی پیدا می کند اما بعضی وقتها آنقدر گزینههای پیش روی ما زیاد و متنوع هستند که قدرت انتخاب را از ما میگیرند و یا برعکس، گاهی اوقات هیچ گزینهای به ذهنمان نمیرسد به همین منظور ما در ریسه گالری تمام محصولاتی که به نوعی مرتبط به شب یلدا هستند را برای شما جدا کرده ایم تا انتخاب راحت تری برای خرید هدیه و تقدیم به عزیزان خود داشته باشید.
سوالات متداول در مورد شب یلدا
شب یلدا که به نام شب چله نیز شناخته میشود طولانیترین شب سال است که مصادف با آخرین شب پاییز و اولین شب زمستان در تقویم ایرانی میباشد این شب در تاریخ 30 آذر در تقویم شمسی و 21 یا 22 دسامبر در تقویم میلادی قرار دارد و به عنوان نماد پیروزی نور بر تاریکی جشن گرفته میشود.
شب یلدا به عنوان شب تولد خورشید و شروع روزهای بلندتر جشن گرفته میشود در باور ایرانیان باستان در این شب خورشید به پایینترین نقطه خود میرسید و پس از آن روزها طولانیتر و روشنتر میشدند. این تغییر فصلی نمادی از پیروزی نور بر تاریکی و شروع یک دوره جدید است.
آداب شب یلدا شامل گردهمایی خانوادهها، خوردن میوههایی مانند هندوانه و انار، فال حافظ گرفتن، شعرخوانی و حکایتگویی است. مردم در این شب به جشن و خوشگذرانی میپردازند و با برگزاری مراسمی همچون سفرهآرایی و پختن غذاهای خاص به تقویت پیوندهای خانوادگی و اجتماعی میپردازند.
فال حافظ به عنوان یک سنت باستانی در شب یلدا برای دریافت پاسخ به سوالات زندگی یا پیشبینی آینده گرفته میشود این سنت از دوران صفویان رواج یافت و در شب یلدا به عنوان روشی برای جلب خوشبختی، برکت و نشانهای از امید به آینده در نظر گرفته میشود.
در شب یلدا، میوههایی مانند هندوانه، انار، خرما، پسته، تخمه، گردو و سیب معمولاً بر سفره گذاشته میشوند. هندوانه نماد گرما و تابش نور است و انار به عنوان نمادی از سرزندگی و برکت شناخته میشود.
هندوانه به دلیل رنگ قرمز خود نماد زندگی، سلامت و سرزندگی است. انار نیز نماد باروری و خوشبختی است. دانههای انار به نماد فراوانی و شانس در زندگی شناخته میشود.
بله در شب یلدا غذاهایی خاص مانند آش شب یلدا، حلیم یلدا و شیرینیهای خانگی مانند باقلوا و کلوچه به ویژه در برخی مناطق پخته میشود این غذاها جزو خوراکیهای مرسوم این شب هستند و نماد صمیمیت و گرمی خانوادهها هستند.
هم بله و هم نه هر منطقه از ایران آداب و رسوم خاص خود را برای شب یلدا دارد به طور مثال در تهران خواندن اشعار حافظ در شیراز حضور موسیقی زنده و رقصهای سنتی در کرمان پختن حلوای شب یلدا و در تبریز پختن آش یلدا مرسوم است.
رنگهای قرمز و سبز در شب یلدا بسیار پرکاربرد هستند. قرمز نماد انرژی، زندگی و حرارت است و سبز نماد سرسبزی و خوشبختی. این رنگها معمولاً در سفرهی شب یلدا و لباسهای مورد استفاده در این شب به چشم میخورند.
شب یلدا میتواند جنبه معنوی پیدا کند با انجام اعمالی چون دعا، نیایش و فال حافظ. بسیاری از خانوادهها در شب یلدا به خواندن اشعار معنوی یا زیارت قبور مقدس میروند تا از این شب برای تجدید روحیه و درخواست برکت و خوشبختی استفاده کنند.
شمع روشن کردن در شب یلدا نماد بازگشت نور به دنیای تاریک است این عمل علاوه بر زیبایی بصری، معنای امید و آرامش را در دل خود دارد و نشانهای از آغاز روزهای بلندتر و روشنتر است.
2 دیدگاه در “شب یلدا و همه چیز در مورد رسوم خاص آن”
افتضاه
سلام وقت به خیر
خوشحال میشیم برامون توضیح بدین چرا به نظرتون این نوشته افتضاح بوده